Van Gutenberg naar Web 2.0 en verder

Er wordt al een hele tijd gesproken en geschreven over een nieuw businessmodel voor de uitgeverij zonder dat het voor iedereen duidelijk is hoe het huidige model precies in elkaar zit. Dat maakt het communiceren nogal lastig en brengt ons in het algemeen niet veel verder. Daarom wil ik een poging doen om de zaken voor iedereen helder te krijgen zodat er op een zindelijke manier kan worden gediscussieerd. Laten we daartoe eerst vaststellen waarover en over wie het gaat.

Over wie het gaat is niet zo moeilijk te definiëren, wij zijn allen lezers en dus gaat het ons allemaal aan. Als lezer willen wij een maximale keuzevrijheid hebben tegen een redelijke prijs. Dat zijn niet meer dan normale wensen van normale mensen. Waarover het gaat wordt lastiger om vast te stellen want dat is erg afhankelijk van de positie die je inneemt in de keten tussen auteur en lezer. Daarom is het nuttig om die keten eens onder de loep te nemen.

De uitgeefketen begint bij de auteur en eindigt bij de lezer. Lang voor mijnheer Gutenberg de drukpers uitvond produceerden auteurs hun eigen werk, eerst in steen gebeiteld, later in kleitabletten gegrift, later op papyrus of perkament, daarna op papier en vervolgens al snel in de vorm van een boek. De keten was dus ultrakort, er zaten geen schakels tussen de auteur en de lezer. Er ontstond al snel behoefte aan meer exemplaren van eenzelfde boek en daarmee kregen de monniken ook zinvol werk. Na Gutenberg namen drukkers de plaats van de monniken in en zij plaatsten zich hiermee heel duidelijk tussen de auteur en de lezer. Vanaf dat moment was er sprake van een echte keten die als volgt kan worden weergegeven:

auteur > drukker > lezer

De drukker kwam hiermee van twee kanten onder druk te staan. Aan de ene kant vroegen de auteurs om extra dienstverlening en anderzijds wilden de lezers beter bediend worden. De drukker werd zo tevens uitgever en boekhandelaar en die verschillende functies werden van lieverlee aparte beroepen. Hiermee kreeg de keten de vorm:

auteur > uitgever > drukker > boekhandelaar > lezer

Eeuwenlang hadden de drukkers een spilfunctie in de keten, immers zonder drukker kon een uitgever geen boeken maken en een auteur zijn manuscript niet uitgeven. De boekhandelaar zat met het probleem dat hij zijn handelswaar de ene keer van de drukker, dan weer van de uitgever en soms van de auteur moest betrekken. Er ontstond dus behoefte aan een extra functie, namelijk die van distributeur. Daarmee was de keten compleet:

auteur > uitgever > drukker > distributeur > boekhandelaar > lezer

Ik ben zo vrij deze keten het Gutenberg model te noemen omdat de uitvinding van de drukpers heeft gezorgd voor de verbreking van de directe relatie tussen auteur en lezer. Om de betekenis hiervan te doorgronden is het goed om aan iedere schakel een waarde toe te kennen. Als we ervan uitgaan dat de auteur de lezer optimaal wil bedienen en de lezer ook inderdaad optimaal bediend wil worden kennen we aan ieder de waarde 100 toe. De auteur verdeelt zijn 100 punten zodanig over de schakels in de keten dat die 100 punten uiteindelijk bij de lezer komen. Hoewel er duizend redenen kunnen worden bedacht dat het anders moet lijkt het uitgangspunt van eerlijk delen mij alleszins redelijk. Dat zou leiden tot de volgende verdeling:

auteur	uitgever	drukker	distributeur	boekhandelaar		lezer
20%	20%	20%	20%	20%	>	100%

Dat deze verdeling weinig met de (huidige) werkelijkheid te maken heeft zal weinigen ontgaan. Auteurs krijgen doorgaans slechts 10% royalty's uitgekeerd en een uitgever die 20% marge weet te realiseren zul je niet horen klagen.

Wilt u een andere verdeling zien dan bovenstaande? Een die meer aansluit bij uw eigen situatie? Dat kan, als u uw mailadres achterlaat krijgt u een spreadsheet model toegestuurd waarmee u verschillende concepten kunt doorrekenen. U heeft hiervoor Excel of een vergelijkbaar programma nodig, bijvoorbeeld Open Office Calc.

Ja, ik wil het model graag ontvangen. Stuur het s.v.p. naar